Этникалык кыргыздар

Тажикистандын аймагында жайгашкан Мургаб району тарыхтан алып караганда байыркы кыргыздардын жери болгон. Тажикистандын төрттөн бир бөлүгүн ээлеп турат. Эң чоң район. Кыргызстандан салыштырсак, Нарын областы менен тең келе турган район. Ошол жер Сары-Кол аталып, Сары-Колдун жарым кыргыздары Кытайда калган, жарым кыргыздары Памирлик кыргыздар аталып Ооганстанда калган. Жалпы чогулуп келип, Памирлик кыргыздар, Сары-Колдук кыргыздар деп аталат. Мен ошонун азыр Тажикистандын территориясында…

Кытайдын Тарбагатай аймагынын Дүрбөлжүн ооданында будда динине ишенген 46 түтүн кыргыз үй-бүлө бар. Көбүнчө мал-чарбачылыгы менен күн өткөрүшөт. Оргочор тоосун этектеген ал боордошторго белгилүү кинорежиcсер Марат Сарулу менен бирге барып көрүшүп, баарлашып кайттык. Кышкысын Күрө деген айылда жашаган бул кыргыздар учурда Майтас деп аталган жазгы конушта жаздашат. Быйыл алтымыш жаштарга тайап калган Батынасын Атыган уулунун айтымында, Күрө…

Ош-Мургаб жолу мургабчылар үчүн өмүр жолуна тете, ошондуктан тажикстандык паракор гаичилер менен чек арачыларга да кайыл. Байтемирдин баяны Тарыхка Памир тракты деген аталыш менен кирген Ош-Хорог жолунун көбүн бийик тоо шартына чыдамдуу жергиликтүү кыргыздардын күчү менен бүткөн. Алардын катарындагы Байтемир Куловдун тагдырын "Делбирим" («Кызыл жоолук жаңжалым») аңгемесинде Чынгыз Айтматов түбөлүккө кагаз бетинде калтырган. Кийин Илиястын аялы Аселди…

Оштон Мургабга бараткан жолдо Бишкектен келаткан комузчу менен таанышып калдым. Айдоочу чек арада биздин паспортторубузду алып кеткен эле. Ага шерик болуп отурган орто жаштардагы бою пасыраак кишинин алдында комуз бар болчу, көрсө Мургабдын Ыраң-көл айлындагы шайырлар тобунун өкүлү Курбанбай Раимжанов Бишкекте чоң комузчу Нурак Абдрахмановдун семинарынан кайтып келаткан экен. - Бишкекте Нурак Абдрахмановдун Эн белгиси менен комуз үйрөткөн семинарга…

Бир жарым миң этникалык кыргыздар Кыргызстан жарандыгын алалбай келет. Арасында 10 жылдап күткөндөр бар. Бул тууралу «24.kg» агенттигине «Аалам кыргыздары» журналынын башкы редактору Акылбек Атабаев билдирди. Айтымында, алардын көпчүлүгү Өзбекстандан ооп келген кыргыздар. Учурда алар Жалал-Абат, Бишкек, Кадамжай, Кызыл-Кыя шаарларында турушат. «Биздин мыйзамдарда кош жарандык каралган эмес. Андыктан Кыргызстан жарандыгын алыш үчүн алар мурда жашаган өлкөсүнүн жарандыгынан чыгышы…

Памирдин археологиялык эстеликтери али начар изилденген. Жазма булактардын маалыматтарынын бир кыйла толук жыйнагы орус окумуштуулары — И. Минаевге жана Н. Аристовго1270 таандык. О. Олуфсен менен А. Стайндын Памирди археологиялык жактан изилдөөлөрү илимди Батыш Памирдин, көпчүлүгүндө Вахан (Ка’ахка, Замрташ-и-параст ж.б.) боюнча айрым сепилдер менен тааныштырды. Чыгыш Памирде, а түгүл Алайда да А.Стайн байыркылардын эстеликтерин көргөн эмес жана алыскы өткөн замандарда бул…